ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น เรือนจำ ตามพระราชบัญญัติราชทัณฑ์พุทธศักราช 2479 มาตรา 4 หมายถึง ที่ซึ่งใช้ควบคุม กักขัง ผู้ต้องขังกับทั้งสิ่งที่ใช้ต่อเนื่องกัน และให้หมายความรวมตลอดถึงที่อื่นใดกำหนด และประกาศในราชกิจจานุเบกษาวางอาณาเขตไว้โดยชัดเจน ทัณฑสถาน ตามพระราชกฤษฎีกา แบ่งส่วนราชการกรมราชทัณฑ์ พ.ศ. 2529 หมายถึง สถานที่ใช้ควบคุมผู้ต้องขัง ที่แยกประเภทแล้ว ทัณฑสถานบำบัดพิเศษ หมายถึงสถานที่ใช้ควบคุม กักขัง ผู้ต้องขังที่กระทำความผิด เกี่ยวกับพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น เป็นหน่วยงานบริหารราชการส่วนกลาง กรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม โดยที่หน้าที่หลักคือการควบคุมนักโทษเด็กขาดชายที่กระทำความผิดเกี่ยวกับพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ ที่ศาลได้พิจารณาถึงที่สุดแล้ว ในเขตพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และทำการบำบัดรักษาฟื้นฟูสมรรถภาพ แก้ไขพัฒนาพฤติกรรมของผู้ต้องขังให้สามารถเข้ากับบุคคลหรือสังคมทั่วไปได้อย่างปกติสุขเมื่อพ้นโทษออกไป ตลอดจนการบริหารงานให้เป็นไปตามเป้าและนโยบายของกรมราชทัณฑ์ ประวัติความเป็นมาทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น เป็นหน่วยงานบริหารงานราชการ ส่วนกลาง สังกัดกรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม เปิดดำเนินกิจการ เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2521 เดิมมีชื่อว่า "สถานอบรมและฝึกวิชาชีพขอนแก่น" และต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น "ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น" ตั้งแต่วันที่ 7 สิงหาคม 2523 สถานที่ตั้ง ตั้งอยู่เลขที่ 117 ถนนศรีจันทร์ ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ทิศเหนือและตะวันตกติดเรือนจำกลางขอนแก่น ทิศใต้ติดถนนศรีจันทร์ ทิศตะวันออกติดถนนสาธารณะ (ซอยชุมชนข้างเรือนจำ) ห่างจากโรงพยาบาลขอนแก่นประมาณ 300 เมตร มีพื้นที่รวมทั้งสิ้น 15 ไร่ 2 งาน แบ่งเป็นพื้นที่ภายในกำแพง 9 ไร่ และพื้นที่ ภายนอก 6 ไร่ 2 งาน ซึ่งมีสิ่งปลูกสร้างประกอบด้วย บ้านพักข้าราชการ จำนวน 46 หลัง นอกจากนั้น ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น ยังมีที่ดินที่อยู่ในความรับผิดชอบดูแลอีก 1 แห่ง คือ ที่ดินของเรือนจำชั่วคราว " ป่าช้าบ้านหินขาว " เนื้อที่จำนวน 80 ไร่ ซึ่งอยู่ระหว่างการดำเนินการประสานกับสปก.ขอนแก่น ระบบความมั่นคงของทัณฑสถาน มีกำแพงคอนกรีตเสริมเหล็กสูง 5.30 เมตร ยาว 512 เมตรภายในแบ่งออกเป็น 3 แดน แต่ละแดนมีรั้วตาข่ายล้อมรอบอีกชั้นหนึ่ง บริเวณรอบแนวกำแพงติดตั้งระบบสายไฟฟ้าแรงสูงขนาด 10,000 เมกกะวัตต์ พร้อมไฟฟ้าแสงสว่างตลอดแนวกำแพง ความจุมาตรฐานของทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่นที่รับได้ จำนวน 385 คน (2.5 ตรม./คน) ซึ่งเป็นผู้ต้องขังชาย ประเภทความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดทั้งหมด หน้าที่ความรับผิดชอบ ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น มีภาระหน้าที่หรือความรับผิดชอบตามที่กรมราชทัณฑ์มอบหมาย คือควบคุมและบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพนักโทษเด็ดขาดชาย ที่กระทำความผิดพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษในเขตทั่วภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 19 จังหวัด ที่มีกำหนดโทษจำคุก ตั้งแต่ 3 เดือน ถึงกำหนดโทษจำคุก 10 ปี โดยมีหน้าที่ความรับผิดชอบคือ ปฏิบัติต่อผู้กระทำผิดให้เป็นไปตามคำพิพากษาหรือคำสั่งตามกฎหมาย โดยดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยการราชทัณฑ์ และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง กำหนดแนวทางปฏิบัติต่อผู้ต้องขังให้สอดคล้องกับกฎหมายระเบียบข้อบังคับ นโยบายของกระทรวง หลักอาชญาวิทยาและหลักทัณฑวิทยา ตลอดจน ข้อกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำสำหรับปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง และข้อเสนอแนะในเรื่องที่เกี่ยวข้องขององค์การสหประชาชาติ ดำเนินการเกี่ยวกับสวัสดิการและการสงเคราะห์แก่ผู้ต้องขัง ปฏิบัติการอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนด ให้เป็นอำนาจหน้าที่ของเรือนจำ หรือที่กรมราชทัณฑ์มอบหมาย